ความสงสัยของคุณเป็นประเด็นที่นักเศรษฐศาสตร์และผู้กำหนดนโยบายถกเถียงกันมาตลอดครับ ว่าทำไมตัวเลข “อัตราว่างงานต่ำ” (มักอยู่ที่ประมาณ 1% กว่าๆ) ถึงดูขัดแย้งกับตัวเลข “คนเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา” ที่มีไม่ถึง 4-5 ล้านคน (จากประชากรวัยแรงงานประมาณ 40 ล้านคน)
เหตุผลที่ทำให้ตัวเลขสองฝั่งนี้ไม่สอดคล้องกัน มีปัจจัยหลักๆ ดังนี้ครับ:
1. นิยามของคำว่า “ว่างงาน” ในประเทศไทย
สำนักงานสถิติแห่งชาติใช้นิยามว่า “คนว่างงาน” คือคนที่ไม่มีงานทำและ “พร้อมที่จะทำงาน” แต่หางานไม่ได้
* นิยามนี้แคบมาก: ถ้าคุณไม่ได้หางาน (เช่น ขี้เกียจหา, ลาออกมาพัก, หรือคิดว่าหางานไม่ได้แล้วเลยเลิกหา) คุณจะไม่ถูกนับเป็น “คนว่างงาน” แต่จะถูกนับเป็น “ผู้อยู่นอกกำลังแรงงาน”
* แรงงานนอกระบบ: คนไทยจำนวนมหาศาลทำงานในภาคเกษตรกรรม ค้าขายรายย่อย หรือรับจ้างอิสระ (Freelance/Gig Worker) ซึ่งคนกลุ่มนี้มีงานทำและไม่อยู่ในนิยามคนว่างงาน แต่รายได้ของพวกเขาอาจไม่ถึงเกณฑ์ที่ต้องเสียภาษี
2. เกณฑ์รายได้ที่ต้องเสียภาษี (Tax Threshold)
นี่คือเหตุผลสำคัญที่สุดที่ทำให้จำนวนคนจ่ายภาษีน้อย:
* ประเทศไทยมี “ค่าลดหย่อน” ที่สูงมาก ทำให้คนที่มีรายได้ต่อเดือนไม่เกิน 25,000 – 26,000 บาท (หรือรายได้รวมต่อปีประมาณ 310,000 – 320,000 บาท) แทบจะไม่ต้องเสียภาษีเงินได้เลย
* แรงงานส่วนใหญ่ของไทยมีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์นี้ครับ ดังนั้น คนทำงานจริงมีจำนวนมาก แต่ “รายได้ไม่ถึงเกณฑ์ต้องจ่ายภาษี” จึงไม่ถูกนับรวมใน 4 ล้านคนนั้น
3. โครงสร้างเศรษฐกิจแบบ “Informal Sector” (เศรษฐกิจนอกระบบ)
ไทยมีแรงงานนอกระบบสูงถึง 50-60% ของแรงงานทั้งหมด:
* คนกลุ่มนี้คือ พ่อค้าแม่ค้าตลาดนัด, วินมอเตอร์ไซค์, เกษตรกร, แรงงานรับจ้างรายวัน
* คนกลุ่มนี้มี “งานทำ” (ไม่ว่างงาน) แต่รายได้ไม่มีเอกสารยืนยันชัดเจน หรือรายได้ไม่แน่นอน ทำให้ระบบภาษีเข้าไม่ถึง จึงไม่มีชื่อเป็นผู้จ่ายภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
4. การหลบเลี่ยงภาษีและรายได้ที่ตรวจสอบไม่ได้
- ในภาคธุรกิจ SME หรือธุรกิจครอบครัว หลายแห่งมีรายได้แต่ไม่ได้มีการจดทะเบียนหรือหักภาษี ณ ที่จ่ายอย่างถูกต้อง
- เมื่อรายได้กระจุกตัวอยู่ในส่วนที่ไม่ถูกบันทึกในระบบ (Underground Economy) คนกลุ่มนี้จึงมีชีวิตปกติ มีงานทำ แต่ไม่มีตัวตนในฐานภาษี
5. โครงสร้างประชากร (Aging Society)
- เรามีประชากรจำนวนมากที่อยู่นอกวัยแรงงาน (เด็กและผู้สูงอายุ)
- ขณะที่คนในวัยแรงงานเอง ส่วนใหญ่ก็อยู่ในภาคบริการและเกษตรที่รายได้ไม่สูงพอจะถึงเกณฑ์เสียภาษี
สรุปให้เห็นภาพ:
- อัตราว่างงานต่ำ: เพราะคนไทย “ดิ้นรน” ทำงานทุกอย่างที่ทำได้เพื่ออยู่รอด (ไม่มีสวัสดิการว่างงานที่ครอบคลุมพอจะให้คนกล้านั่งว่างงานนานๆ)
- คนจ่ายภาษีน้อย: เพราะรายได้เฉลี่ยของคนไทยส่วนใหญ่ยังไม่สูงพอจะข้ามเกณฑ์ “ค่าลดหย่อนภาษี” และแรงงานจำนวนมากอยู่นอกระบบเศรษฐกิจที่รัฐจะติดตามรายได้ได้
ดังนั้น: ตัวเลขคนเสียภาษี 4 ล้านคน ไม่ได้แปลว่าคนไทยอีก 36 ล้านคนว่างงานนะครับ แต่แปลว่า “คนไทยส่วนใหญ่รายได้ยังไม่ถึงเกณฑ์ที่รัฐกำหนดให้ต้องเสียภาษี และ/หรือ ทำงานอยู่ในภาคส่วนที่ไม่ได้อยู่ในระบบภาษีครับ”